Żywego laboratorium: Odbudowa lokalnej społeczności produkującej żywność, zaczynająca się od zrównoważonego rolnictwa i wspólnych działań
Friuli Venezia Giulia, Włochy
Celem włoskiego żywego laboratorium było ułatwienie współtworzenia usług i narzędzi wspierających zróżnicowaną grupę małych i średnich gospodarstw oraz pozostałych interesariuszy w procesie konsolidacji łańcucha dostaw żywności na bazie pszenicy, połączonego ze spółdzielczym zarządzaniem wspólną ziemią.
Kontekst, temat i grupa docelowa
| Friuli Venezia Giulia to mały autonomiczny region w północno-wschodniej części Włoch, który graniczy z Austrią i Słoweni |
| Niektóre sektory rolnictwa w regionie, zwłaszcza uprawa winorośli, są bardzo dobrze rozwinięte. Inne sektory cierpią z powodu licznych ograniczeń strukturalnych, w tym małej wielkości gospodarstw, procesu starzenia się rolników, ograniczonej liczby nowych podmiotów rolnych na rynku i słabo zorganizowanych zakładów przetwórczych w regionie. Brakuje również niedrogich i niezależnych porad dla małych i średnich gospodarstw. Uprawy rolne są szczególnie podatne na zagrożenia, ponieważ niska rentowność prowadzi do wysokiego poziomu zaprzestania upraw na gruntach rolnych. |
| W regionie potrzebne są nowe pomysły i innowacyjne rozwiązania, ale rola „zwykłych” podmiotów świadczących usługi doradcze w zakresie wspierania i promowania innowacji jest ograniczona. Innowacje dla małych i średnich gospodarstw są wspierane głównie przez inne podmioty, takie jak uniwersytety i lokalne organizacje pozarządowe. Dla tych podmiotów doradztwo rolne nie jest głównym zadaniem, jednak są one bardzo cennym źródłem nowych pomysłów i wspierają stały wzrost innowacji społecznych wśród rolników w tym regionie. Na przykład w ciągu ostatnich 10-20 lat opracowano szereg inicjatyw na rzecz wspólnego zarządzania zasobami naturalnymi. |
| „Spółdzielnia D.E.S. Friul di Miec” to jeden z najbardziej innowacyjnych przykładów wspólnego gospodarowania gruntami w regionie. Inicjatywa ta rozpoczęła się około 2015 roku, kiedy grupa rolników i obywateli zaczęła we współpracy zarządzać wspólną działką w okolicach miasta Udine. |
| Celem było stworzenie łańcucha dostaw żywności opartego na produkcji i przetwarzaniu pszenicy, który: a) pomógłby złagodzić proces zaprzestania upraw na gruntach rolnych; b) utrzymałby krajobraz wiejski; c) zmniejszyłby wyjałowienie i zanieczyszczanie gleby oraz; d) jednocześnie zapewniłby lokalne i zrównoważone źródło pożywienia. Większość zaangażowanych rolników ma małe lub średnie gospodarstwa, a większość z nich to rolnicy w niepełnym wymiarze godzin lub hobbyści. Lokalne gminy i obywatele są również zaangażowani w zarządzanie gruntami. W ramach inicjatywy istnieje stałe zapotrzebowanie na usługi i narzędzia zapewniające lepsze wsparcie doradcze. Do prowadzenia tej działalności jest głównie wymagana wiedza rolnicza (płodozmian, minimalizacja uprawy roli, wybór odmian itp.), ale potrzebne są również jasne wytyczne prawne i porady dotyczące bardziej efektywnego zarządzania/organizacji. |
Partner i osoba kontaktowa
Vinidea srl
Gianni Trioli, gianni.trioli@vinidea.it
Vinidea to mikroprzedsiębiorstwo założone w 1999 roku, które zapewnia przekaz informacji i pośrednictwo w innowacjach dla przemysłu winiarskiego. Vinidea poszukuje naukowych i praktycznych nowinek z całego świata, a następnie udostępnia je agronomom i enologom. Zespół Vinidea w pełni i skutecznie wykorzystuje wszystkie dostępne narzędzia do promowania wymiany informacji pomiędzy różnymi specjalistami ds. winiarstwa: od klasycznych konferencji po webinaria oraz narzędzia internetowe, poprzez wyjazdy studyjne, pisanie artykułów, audio-video, po tłumaczenia z i na różne języki bądź ankiety.
Historia żywego laboratorium
| „Spółdzielnia D.E.S. Friul di Miec” jest pionierską inicjatywą dotyczącą wspólnego zarządzania gruntami, ale jednocześnie zajmuje się również wieloma typowymi wyzwaniami, przed którymi stoją rolnicy w regionie, takimi jak zrównoważony rozwój gospodarczy w produkcji oraz przejrzystość/wydajność przechowywania, przemiał, przetwarzanie i marketing. |
| Vinidea przeprowadziła szereg wywiadów, spotkań i wydarzeń z rolnikami zrzeszonymi w spółdzielni i była w stanie określić potrzeby tej grupy. Ten etap procesu żywego laboratorium był również ważny dla zrozumienia dynamiki społecznej oraz dynamiki władzy w spółdzielni oraz zdefiniowania roli żywego laboratorium w tym kontekście. |
| Uczestnicy żywego laboratorium ustalili, że główną potrzebą spółdzielni jest narzędzie doradcze, które poprowadzi rolników i inne lokalne przedsiębiorstwa przez różne etapy zrównoważonej produkcji i przetwarzania pszenicy w kontekście konkretnych wyzwań związanych z zarządzaniem wspólną ziemią w tym regionie. To zrodziło pomysł współtworzenia „broszury” zawierającej wskazówki dotyczące dobrych praktyk i rozwiązywania problemów. Rolnicy byli entuzjastycznie nastawieni do tego pomysłu i we współpracy z lokalnymi ekspertami pomogli w przygotowaniu jej pierwszej wersji. Następnie zebrano dalsze informacje i wiedzę ekspercką w celu kontynuowania opracowywania wytycznych. |
| W rezultacie uzyskano zasób, który pomoże rolnikom i innym podmiotom w procesie uprawy, przechowywania i przetwarzania lokalnie uprawianej pszenicy, a także w rozwiązywaniu problemów prawnych, ekonomicznych i administracyjnych związanych ze spółdzielczymi uprawami na wspólnym gruncie. Jest to nowatorskie źródło dla projektów wspólnego zarządzania gruntami, które często nie znajdują odpowiedniej porady odpowiadające na ich unikalne potrzeby. |
Zdobyta wiedza
| Zaangażowanie Pomimo pomyślnego wyniku żywego laboratorium, nie było łatwo osiągnąć zaangażowanie lokalnych rolników i innych podmiotów w procesy współtworzenia i działania związane z myślą projektową które były wspierane przez żywe laboratorium. Wynikało to najprawdopodobniej z profilu społeczno-demograficznego grupy. |
Więcej informacji o tym żywym laboratorium (w języku angielskim)
Practice Abstract 3 – Advice for diversified farming systems: the case of organic farming in Friuli Venezia Giulia, Italy (Vinidea)