Żywe laboratoria: Odmienne spojrzenie na wspólną zrównoważoną uprawę kukurydzy
Prowincja Brabancja Północna, Niderlandy i Flandria, Belgia
Niderlandzko-belgijskie żywe laboratorium miało na celu opracowanie nowych narzędzi doradczych w celu poprawy zrównoważonej uprawy kukurydzy przeznaczonej na paszę dla zwierząt poprzez: 1) zmianę poglądów rolników, ich podwykonawców oraz doradców na temat ryzyka zanieczyszczenia wody w wyniku wypłukiwanie azotanów oraz 2) zwiększenie ich zdolności i chęci do podejmowania działań ograniczających to ryzyko. Potrzebne jest szersze spojrzenie na uprawę kukurydzy, aby zachęcić rolników do przejścia od krótkoterminowego podejmowania decyzji w sprawie określonych rozwiązań dotyczących uprawy pola do planowania długoterminowego w celu ustanowienia bardziej zintegrowanych rozwiązań w zakresie zarządzania całym gospodarstwem.
Kontekst, temat i grupa docelowa
W regionach Brabancji Północnej i Flandrii rolnictwo polega głównie na intensywnej produkcji zwierzęcej w połączeniu z uprawą rolną i ogrodnictwem. Kukurydza jest ważnym źródłem paszy w intensywnie działających gospodarstwach mlecznych w tym regionie, a wielu rolników korzysta z usług podwykonawców w zakresie zarządzania ich uprawą. Niezależne usługi doradcze świadczy Royal Agrifirm Group (https://www.agrifirm.com/Organisation/about-us/).
Ze względu na zmiany w prawodawstwie i odbiór społeczny w ostatnich latach znacznie wzrosła potrzeba poprawy zrównoważenia uprawy kukurydzy. Pozostaje jednak znaczna niepewność, co do wpływu procesu zarządzania stosowanego przez rolników na jakość wody, wdrażanie przepisów i wykonalność proponowanych obecnie rozwiązań.
Głównymi interesariuszami zebranymi w żywym laboratorium byli rolnicy, doradcy i podwykonawcy rolni zaangażowani w uprawę kukurydzy w Brabancji Północnej i Flandrii. Jak również podmioty współpracujące już w ramach projektu „Grondig Boeren met Mais” (https://www.grondigboerenmetmais.nl/) w Niderlandach.
Partner i osoba kontaktowa
Wageningen University and Research
Jorieke Potters, jorieke.potters@wur.nl
Zarówno Wageningen UR, jak i Innovatiesteunpunt mają duże doświadczenie we wspieraniu upowszechniania bardziej zrównoważonych metod w rolnictwie
Innovatiesteunpunt
Melanie van Raaij, melanie.van.raaij@innovatiesteunpunt.be
Historia żywego laboratorium
| Niderlandzki AKIS jest bardzo dynamicznym systemem łączącym prywatne usługi doradcze z państwowym finansowaniem badań, a także różne formy partnerstwa publiczno-prywatnego na rzecz tworzenia sieci podmiotów AKIS. |
| Żywe laboratorium w Niderlandach na początku zostało utworzone w oparciu o istniejącą już sieć działającą w ramach projektu „Grondig Boeren met Mais” (patrz wyżej). Pierwszym krokiem żywego laboratorium była seria wywiadów rozpoznawczych z rolnikami, doradcami i podwykonawcami na temat ich punktu widzenia na temat uprawy kukurydzy oraz wyzwań i możliwości poprawy jej zrównoważonego rozwoju. |
| Z wywiadów jasno wynikało, że a) potrzeba zmiany istniejących metod uprawy kukurydzy była postrzegana jako ta który wynikała głównie z przepisów dotyczących ochrony środowiska; b) w konsekwencji rolnicy i podwykonawcy wykazywali niewielkie zainteresowanie lub pilną potrzebę wprowadzania niezbędnych zmian; c) doradcy rolni odgrywali ograniczoną rolę w promowaniu bardziej zrównoważonej uprawy kukurydzy. |
| Niemniej jednak zidentyfikowano trzy możliwe nowe „narzędzia doradcze”: 1. Narzędzie wspierające podejmowanie decyzji odnośnie „międzyplonu” 2. Wycieczki doradcze w celu wymiany doświadczeń i praktycznych spostrzeżeń na temat zmniejszania ryzyka wypłukiwania azotanów i ochrony jakości wody 3. Lista pytań kontrolnych podczas rozmów pomiędzy rolnikami, podwykonawcami i doradcami przed rozpoczęciem sezonu wegetacyjnego kukurydzy – tzw. „Zrównoważony rozwój przy kuchennym stole”. |
| Potencjał tych narzędzi został dokładniej zbadany poprzez wywiady uzupełniające, spotkania z interesariuszami, sesję współtworzenia i trzy wizyty w ramach wymiany między Belgią a Niderlandami. 1. Zorganizowano sesję współtworzenia z interesariuszami w celu opracowania narzędzia wspomagającego podejmowanie decyzji w zakresie międzyplonów. Chociaż wśród uczestników istniało podobnie duże zainteresowanie tym tematem, to nie było możliwe opracowanie jednego narzędzia wspierającego podejmowanie decyzji odpowiadającego wszystkim rolnikom. Zamiast tego każdy rolnik opracował własne wsparcie w podejmowaniu decyzji na temat międzyplonów. 2. Wycieczka doradcza zaczęła się od zorganizowanej wycieczki autobusowej po różnych gospodarstwach zaczynającej się od pomiarów azotanów na polach rolników należących do sieci „Grondig Boeren met Mais”, kończącej się na szeroko zakrojonej dyskusji. 3. Lista pytań kontrolnych do „dyskusji przy kuchennym stole” okazała się zbyt formalna, aby doprowadzić do koniecznych rozmów między rolnikami, podwykonawcami a doradcami. |
Zdobyta wiedza
| Angażowanie rolników Trudno było aktywnie zaangażować rolników i doradców w proces związany z żywym laboratorium. Chociaż zrównoważona uprawa kukurydzy leży w długoterminowym interesie rolników, presja na zmianę istniejących metod uprawy nie jest bezpośrednio odczuwana przez rolników i nie jest przez nich postrzegana jako pilna kwestia. Presja ze strony ustawodawstwa i opinii publicznej jest odczuwana tylko pośrednio. |
| Odsetki i wymiana Interesariusze zaangażowani w żywe laboratorium byli bardziej zainteresowani wymianą doświadczeń na temat praktyk rolniczych niż metodami doradczymi. Dlatego trudno było skoncentrować się na głównym celu żywego laboratorium, jakim jest „opracowywanie nowych narzędzi doradczych w celu poprawy zrównoważonego rozwoju upraw kukurydzy”. Co więcej, kluczowym wyzwaniem w zakresie doradztwa dotyczącego zrównoważonego rolnictwa nie wydawał się brak odpowiednich narzędzi lub metod. Zamiast tego był to po prostu fakt, że zrównoważony rozwój był niskim priorytetem dla wszystkich zaangażowanych stron. |
| Współtworzenie Wszyscy interesariusze zaangażowani w żywe laboratorium uchwycili zalety narzędzia wspomagającego podejmowanie decyzji dotyczących międzyplonów. Jednak, pomimo ułatwionego procesu efektywnego współtworzenia, w praktyce nie udało się wypracować jednego wspólnego narzędzia. Stało się tak z dwóch powodów: • Mówiąc bardziej ogólnie, podczas sesji współtworzenia nie było możliwe, aby wszyscy uczestnicy (rolnicy, podwykonawcy i interesariusze) zgodzili się, co do zawartości narzędzia wsparcia, ponieważ ich indywidualne interesy popychały ich w zbyt wielu różnych kierunkach. • Wyraźnie, to doradcy zaangażowani w ten proces byli zainteresowani budowaniem i utrzymywaniem dobrych relacji z rolnikami, co sprzyjało opracowaniu odrębnych narzędzi wspomagania decyzji dostosowanych do indywidualnych potrzeb rolników. |
| Uwarunkowania i kontekst Pomimo wielu wspólnych cech, trudno było stworzyć sensowne połączenie między prowincją Brabancji Północnej w Niderlandach a regionem Flandrii w Belgii. W praktyce żywe laboratorium nie było w stanie „połączyć” bardzo specyficznych istniejących już kontekstów, ponieważ praktyczne doświadczenia z jednego regionu nie przekładały się efektywnie na drugi. Sugeruje to, że żywe laboratorium wymaga starannego dostosowania do danego kontekstu. Połączenie żywego laboratorium z istniejącym juz projektem „Grondig Boeren met Mais” było zarówno szansą, jak i zagrożeniem. Projekt zapewnił zasoby i istniejącą już sieć interesariuszy, ale żywe laboratorium pozostawało w cieniu projektu i nie zapewniało sobie wystarczającej widoczności/uwagi. |
Więcej informacji o tym żywym laboratorium (w języku angielskim)
Practice Abstract 37 – How is design thinking used in the living lab? (Innovatiesteunpunt)
Artykuł o tym żywym laboratorium (w języku niderlandzkim)