Żywe laboratorium: Płodozmian w ramach kilku gospodarstw: Rozwój usług i narzędzi wspierających innowacje
Okręg Trøndelag, Norwegia
Celem norweskiego żywego laboratorium było wspieranie rozwoju metod i narzędzi doradczych wspierających współpracę między rolnikami w celu ustanowienia bardziej zróżnicowanego płodozmianu – zarówno w indywidualnych gospodarstwach, jak i „wspólnego” między gospodarstwami – poprzez uwzględnienie bardziej zróżnicowanych kombinacji różnych rodzajów upraw zbożowych, upraw okresowych (zasianych) użytków zielonych, ziemniaków i/lub warzyw.
Kontekst, temat i grupa docelowa
| Żywe laboratorium stało się częścią projektu Płodozmianu zorganizowanego przez Norweskie Centrum Doradztwa Rolnego Trøndelag (spółdzielnia należąca do rolników). Głównymi grupami docelowymi byli doradcy ze spółdzielni oraz rolnicy z regionu. |
| Okręg Trøndelag znajduje się w środkowej Norwegii i jest jednym z trzech najważniejszych regionów rolnych w kraju z łącznie 5600 gospodarstwami. Hodowla bydła mlecznego i produkcja zbóż są tu najczęstszymi rodzajami działalności rolniczej. Znaczna część (31%) gruntów ornych w okręgu jest wykorzystywana do produkcji zbóż przy użyciu specjalistycznego płodozmianu obejmującego zazwyczaj 85% jęczmienia, 10% owsa i 5% pszenicy. Niewielkie obszary gruntów ornych są również wykorzystywane do uprawy ziemniaków i warzyw. |
| Płodozmian w indywidualnych gospodarstwach rolnych w regionie na ogół przekształcił je w bardzo wyspecjalizowane gospodarstwa lub w niektórych przypadkach w zwykłe monokultury. Potrzebne są bardziej zróżnicowane płodozmiany, aby a) poprawić żyzność gleby, zdrowie roślin i plony; b) zmniejszyć zapotrzebowanie na nawozy i pestycydy (a tym samym zredukować koszty) oraz; c) w konsekwencji przynieś korzyści ekonomiczne dla rolników. Jedną z możliwości wprowadzenia dodatkowych upraw do płodozmianu jest współpraca między sąsiednimi gospodarstwami, zwłaszcza tam, gdzie sąsiedzi specjalizują się w uprawach uzupełniających. |
| Na przykład, rolnik specjalizujący się w uprawie jęczmienia i ziemniaków, który znajduje się obok gospodarstwa mleczarskiego, mógłby wprowadzić do płodozmianu trawę na kiszonkę, podczas gdy w tym samym czasie jego sąsiad zasiałby jęczmień lub ziemniaki na jednej lub kilku swoich łąkach. |
Partner i osoba kontaktowa
Ruralis
Egil Petter Stræte,
egil.petter.strate@ruralis.no
Gunn-Turid Kvam,
gunn.turid.kvam@ruralis.no
Ruralis współpracuje z Norweskim Centrum Doradztwa Rolnego Trøndelag (Astrid Johansen, astrid.johansen@nlr.no)
Historia żywego laboratorium
Żywe laboratorium założono jesienią 2017 r. Początkowe działania żywego laboratorium koncentrowały się na nawiązaniu komunikacji, budowaniu zaufania i organizowaniu norm pracy w ramach projektu Płodozmianu, którego częścią stało się żywe laboratorium.
| Między uczestniczącymi rolnikami, doradcami i badaczami nawiązano trzy główne „dialogi”: • Pierwszy dialog odbył się między doradcami a rolnikami. Doradcy skontaktowali się z grupami rolników mającymi doświadczenie w płodozmianie, aby pozyskać od nich wiedzę na ten temat. • Drugi dialog był prowadzony między badaczami a rolnikami. Podczas wywiadów osobistych i spotkań grup fokusowych badacze poznali najbardziej odpowiednie warunki współpracy z rolnikami oraz omówili potencjalne elementy nowej usługi doradczej. • Trzeci dialog odbył się pomiędzy doradcami a naukowcami podczas spotkań, które miały na celu a) dzielenie się wiedzą i doświadczeniem z dialogów prowadzonych z rolnikami; b) rozważenie tych doświadczeń; c) omówienie pomysłów i koncepcji nowej usługi doradztwa rolnego. |
| Niestety element współtworzenia żywego laboratorium został opóźniony i nie został w pełni zrealizowany. Było to spowodowane kilkoma czynnikami: • Projekt Płodozmianu przeszedł reorganizację związaną z nowym właścicielem, nowym liderem projektu oraz redukcją budżetu i działań. Co również wpłynęło na żywe laboratorium. • Ogólny brak wiedzy i doświadczenia związanego z metodologią żywego laboratorium ograniczyły postępy w jego wdrażaniu. • Doradcy i badacze rolni byli zajęci innymi zadaniami i nie zawsze byli w stanie zaangażować się w żywe laboratorium. • Żywe laboratorium rozpoczęło się dobrze i wszyscy uczestnicy poświęcili odpowiednią ilość czasu na wzajemne poznanie się i zbudowanie niezbędnej otwartości i zaufania. Jednak ograniczenia Covid-19 z marca 2020 r. powstrzymały laboratorium przed zakończeniem procesu współtworzenia. |
Zdobyta wiedza
| Stanowienie problemu bądź szansy Uczestnicy żywego laboratorium muszą rozpoznać, czy coś jest problemem bądź szansą do wykorzystania. Bez takiego rozpoznania nie ma podstaw do założenia żywego laboratorium oraz motywacji do zaangażowania się w nie |
| Partnerstwo i współpraca Uczestnicy żywego laboratorium muszą zdawać sobie sprawę, że współpraca między różnymi partnerami daje im potencjał do wypracowania rozwiązania dla danego problemu bądź skorzystania z danej okazji. Nie ma konieczności, aby żywe laboratorium wiązało się z szeroko zakrojonym partnerstwem z wieloma uczestnikami, ale w niektórych przypadkach może to być konieczne. |
| Motywacja, zaangażowanie i odpowiedzialność Uczestnicy muszą przejąć odpowiedzialność za procesy związane z żywym laboratorium. Bez tej odpowiedzialności trudno jest współpracować i czynić postępy. Dlatego też żywe laboratorium musi być realne do zrealizowania i zaprojektowane/zarządzane w taki sposób, aby odpowiadało rzeczywistym potrzebom uczestników. Jeśli brakuje motywacji, koniecznym może być przystosowanie żywego laboratorium, tak aby skupiało się na bardziej istotnych potrzebach. Najlepiej byłoby, gdyby wsparcie finansowe było dostępne przed jego założeniem, tak aby uczestnicy wiedzieli, że mają budżet. Wszystkie działania, które mają być wspierane z tego budżetu, powinny być dobrze zdefiniowane. |
| Ułatwienie i współpraca Żywe laboratorium potrzebuje wsparcia kompetentnego i niezależnego moderatora, który pomoże uczestnikom, również tym którzy przejęli odpowiedzialność za jego funkcjonowanie i/lub kierowanie całym procesem. Wzajemne zaufanie jest niezbędne do efektywnej współpracy z moderatorem. |
| Usługi doradcze Ustanowienie usługi doradczej w zakresie wspierania współpracy między rolnikami w celu wprowadzenia bardziej „współdzielonego” płodozmianu pomiędzy gospodarstwami było złożone i wymagające. Od doradców wymagano a) interdyscyplinarnej wiedzy technicznej na temat różnych systemów płodozmianu, które pomagali rozwijać; b) umiejętności i doświadczenie do zakładania i prowadzenia grupowych działań doradczych oraz; c) konkretnych kompetencji i narzędzi ułatwiających procesy współtworzenia. |
More info about the Norway Living Lab (in English)
Practice Abstract 44 – How to make a Living Lab work in an agricultural advisory service
Practice Abstract 50 – Factors delaying co-creation and progress of a Living Lab
Info on Ruralis website:
- https://ruralis.no/en/2018/03/06/living-lab/
- https://ruralis.no/en/2017/01/13/new-eu-project-will-contribute-to-increased-knowledge-and-better-farm-advice-in-european-agriculture/
Blog post on AgriLink website: