Region

Douro to głównie rolniczy region w północno-wschodniej Portugalii o powierzchni 4112 km² podzielony na 19 gmin. Jest to obszar słabo zaludniony, charakteryzujący się długotrwałym niżem demograficznym (wyludnienie i starzenie się), typowym dla wielu portugalskich obszarów wiejskich.

Douro jest jednym z najstarszych ustanowionych na świecie regionów winiarskich i zostało założone w 1756 roku w celu regulowania i chronienia produkcji i sprzedaży wina porto. Najbardziej charakterystyczną cechą regionu Douro jest krajobraz, w którym dominują winnice (wsparte ręcznie wykonanymi kamiennymi murami), które rosną na stromych zboczach górnej doliny rzeki Douro. Wyjątkowość tego stworzonego przez człowieka krajobrazu, wraz z wiążąca się z nim historią, społeczno-gospodarką i kulturą, została uznana przez UNESCO w 2001 roku, będąc wpisaną na listę światowego dziedzictwa. To wyróżnienie przyczynia się do obecnego sukcesu win DOC (ang. Designated Controlled Origin) produkowanych w tym regionie oraz pomogło zmienić Douro w uznany na świecie region winiarski i przyczyniło się do jego sukcesu jako atrakcji turystycznej.

Punkt ciężkości badań

Studium przypadku skoncentrowało się na innowacyjnym zakresie strategii na rzecz wzmocnienia „infrastruktur ekologicznych” (IE) związanych z winnicami. Jest to podejście wprowadzone pierwotnie w latach 90. przez pionierów winiarskich, które obecnie staje się coraz bardziej popularne wśród winiarzy w regionie. Najnowsze nowatorskie strategie w zakresie IE obejmują integrację agroekologicznych praktyk rolniczych (np. uprawa trawiastej roślinności w winnicach i na pochyłych tarasach) z przywróceniem i ulepszeniem tradycyjnych cech krajobrazu (np. żywopłoty, kamienne mury, stare winorośle, obszary gajów oliwnych i innej rodzimej roślinności śródziemnomorskiej)

Tradycyjny krajobraz mozaikowy regionu winiarskiego górnej doliny Douro jest stale przywracany, częściowo dzięki egzekwowaniu przepisów chroniących krajobraz, ale głównie dzięki ponownemu odkryciu przez plantatorów winorośli ekologicznych i marketingowych korzyści płynących z „renaturalizacji” winnic. Jest to jednak proces długotrwały. Strategie IE są w dużej mierze unikatowe dla każdego gospodarstwa i wymagają długoterminowych inwestycji w eksperymenty w terenie i działania monitorujące. Aby odnieść sukces, plantatorzy winorośli muszą łączyć nowe osiągnięcia naukowe z ukrytą lokalną wiedzą w procesie ciągłego uczenia się przez praktykę.

To studium przypadku podkreśla rolę innowacyjnej organizacji opierającej się na rolnikach, założonej przez wiodącą grupę winiarzy w 1982 roku, która miała pomóc sobie i DOC Douro w sprostaniu wyzwaniom wynikającym z rosnącej konkurencji na światowych rynkach wina z powodu rosnącej liczby producentów z Państw Nowego Świata. Ta organizacja została stworzona zarówno w celu wzmocnienia pozycji plantatorów winorośli, jak i umożliwienia im przewidywania i reagowania na globalne trendy rynkowe. Aby to osiągnąć, zainwestowali w rozwój silnych kompetencji i umiejętności tworzenia zaplecza organizacyjnego obejmujących intensywne nawiązywanie kontaktów z instytucjami badawczymi i ekspertami z całego świata. Umożliwili to dobrze wykwalifikowani doradcy, którzy byli bezpośrednio zaangażowani w działalność badawczą i innowacyjną oraz byli dobrze przygotowani do współtworzenia nowej wiedzy z naukowcami i plantatorami winorośli.

Pełny raport (w języku angielskim) znajduje się tutaj

Partner i osoba kontaktowa

Uniwersytet Trás-os-Montes e Alto Douro (UTAD)

Lívia Madureira, lmadurei@utad.pt

Zdobyta wiedza

1. Wzmocnienie „infrastruktur ekologicznych” (IE) w winnicach Douro zostało zarówno wykorzystane, jak i wdrożone przez lokalny „system wiedzy i innowacji” zbudowany na nieformalnym partnerstwie, łączącym winiarzy, badaczy i doradców. Nieformalne sieci wzajemnej wymiany wiedzy (peer-to-peer) obejmujące zarządców gospodarstw, plantatorów winorośli i winiarzy odegrały wówczas kluczową rolę we wzmocnieniu i w zakorzenieniu tej wiedzy i innowacji w regionie poprzez proces praktycznego uczenia się przez działanie.
2. Polityka rolno-środowiskowa UE od lat 90. zachęca do udzielania wsparcia doradczego na rzecz zintegrowanej ochrony przed szkodnikami (IPM) w winnicach portugalskich i była głównym motorem wprowadzania innowacji w celu wzmocnienia IE w winnicach Douro. Wsparcie polityczne dla doradców pozwoliło zgromadzić wiedzę i doświadczenie na temat IE, zdobyte od rolników i badaczy, i lepiej przekazywać ją przez doradców – z których wielu ukończyło uniwersytet UTAD (Uniwersytet Trás-os-Montes i Alto Douro).
3. Projekty badawcze i innowacyjne angażujące wiele różnych podmiotów, w tym rolników, naukowców i doradców, odegrały kluczową rolę w rozpowszechnianiu innowacji w zakresie infrastruktur ekologicznych w regionie Douro. Dostępność środków finansowych na te projekty miała istotny wpływ na rozwój innowacji w celu wzmocnienia IE w winnicach Douro.