Region

Tâmega e Sousa znajduje się w północno-zachodniej Portugalii, a średnia gęstość zaludnienia wynosi 235 mieszkańców na km2. W regionie przeważają małe gospodarstwa rolne (często niepełnoetatowe), a 84% gospodarstw ma mniej niż 5 hektarów.

Gospodarstwa rolne w tym regionie to głównie polikultury (mieszane i bardzo zróżnicowane). Największe znaczenie mają uprawy ogrodnicze. Większość gospodarstw posiada również niewielkie obszary uprawy winorośli, a część regionu jest objęta DOC Vinhos Verdes. Hodowla bydła podupada, ale w niektórych przypadkach nadal ma znaczenie. Od niedawna w regionie zaczęto uprawiać nowe rośliny, takie jak kiwi. Uprawy te są zazwyczaj wprowadzane przez nowe podmioty i młodych rolników.

Punkt ciężkości badań

Badanie koncentrowało się na innowacjach marketingowych i organizacyjnych wprowadzonych w regionie przez metodę sprzedaży bezpośredniej o nazwie PROVE (www.prove.com.pt). Koncepcja PROVE zakłada tworzenie małych grup składających się z 3 do 5 małych gospodarstw rolnych, które sprzedają swoje produkty bezpośrednio konsumentom. Zakładanie i prowadzenie grup jest wspierane przez grupy Akcji Rozwoju Lokalnego (Local Development Action – LDA), których celem jest umożliwienie grupom marketingu bezpośredniego samowystarczalności w dłuższej perspektywie.

Producenci zorganizowali się w celu dostarczania konsumentom cotygodniowych skrzynek ze świeżymi owocami i warzywami w wyznaczonych wcześniej punktach dostaw. W ramach projektu PROVE opracowano moduły szkoleniowe i platformę cyfrową, na której rolnicy mogli co tydzień odbierać zamówienia od konsumentów. Program PROVE był początkowo finansowany z inicjatywy UE EQUAL, a następnie z portugalskiego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Po raz pierwszy został przetestowany w 2008 roku przez cztery LDA, w tym ADER-SOUSA, LDA założoną w Dolinie Tâmega.

PROVE odniosła początkowo duży sukces w dolinie Tâmega, gdzie w inicjatywę zaangażowało się wielu drobnych producentów. Inicjatywa ta szybko się rozwinęła dzięki wsparciu innego LDA i do 2012 r. region Tâmega e Sousa był jednym z najbardziej udanych przykładów podejścia PROVE, w którym działało 45% producentów PROVE i 30% grup istniejących wówczas w Portugalii.

Liczba grup w regionie osiągnęła szczytowy poziom 6, w których działało 26 producentów. Jednak, jak obawiali się producenci, grupy były zbyt duże, a podaż produktów przewyższała popyt ze strony konsumentów. Wielu drobnych rolników zrezygnowało więc z systemu marketingu bezpośredniego i powróciło do tradycyjnej sprzedaży na miejscu lub na rynkach lokalnych. Badanie AgriLink koncentrowało się na tej rezygnacji z innowacji.

Pewna liczba bardziej wyspecjalizowanych producentów, w tym nowych podmiotów i młodych rolników, zaangażowała się w inne systemy sprzedaży bezpośredniej, zwracając się do restauracji i sklepów spożywczych dla smakoszy zlokalizowanych w obszarze metropolitalnym Porto. W niektórych przypadkach producenci z tej drugiej grupy zdecydowali się dostarczać swoją produkcję, zwłaszcza w przypadku kiwi i jagód, do lokalnych spółdzielni. Do czasu przeprowadzenia badania AgriLink w 2018 r. po wschodniej stronie regionu nie istniały żadne grupy PROVE.

Pełny raport (w języku angielskim) znajduje się tutaj

Partner i osoba kontaktowa

University of Trás-os-Montes e Alto Douro

Lívia Madureira, lmadurei@utad.pt

Zdobyta wiedza

1. Istnieje luka dotycząca dostępności doradztwa rolniczego w zakresie marketingu bezpośredniego oraz innych form innowacji marketingowych i organizacyjnych. Potrzebna jest większa liczba innowacji opartych na współpracy, ale wymaga to nowych uczestników i nowych pomysłów.
2. Nie można zakładać, że krótkie łańcuchy dostaw są panaceum na zapewnienie dochodów i zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego drobnych rolników. Jednak bardzo niewielu producentów jest gotowych podjąć wysiłek, by zaangażować się w sprzedaż bezpośrednią i pielęgnować długoterminowe relacje z klientami. Większość drobnych rolników, zwłaszcza tych bardziej wyspecjalizowanych, woli poświęcić się produkcji i unikać dodatkowych wyzwań związanych z marketingiem bezpośrednim. Jest to istotny problem, który często jest pomijany przez inicjatywy takie jak PROVE.
3. Pomimo niepowodzeń, inicjatywa PROVE przyniosła wiele „doświadczeń” rolnikom małoobszarowym, którzy w niej uczestniczyli. Dzięki tym doświadczeniom rolnicy mogą wciąż podejmować nowe inicjatywy.
4. Rolników należy uwolnić od nadmiernego obciążenia związanego ze sprzedażą bezpośrednią. Aby to osiągnąć, potrzebne są bardziej nowatorskie formy współpracy obejmujące innowacje oparte na współdziałaniu. Mogłoby to również rozwiązać problem „zmęczenia konsumenta” związanego z powtarzającymi się „pudełkami z produktami”, którym brakuje różnorodności i nowości.